Why กินอะไรก็อ้วน เพื่อนกินเหมือนกัน ทำไมไม่อ้วน

กินข้าวกับเพื่อนบ่อยครั้ง ในกลุ่มเพื่อนส่วนใหญ่จะมีส่วนสูงและน้ำหนักใกล้เคียงกัน ไลฟ์สไตล์คล้ายกัน เวลาไปออกกำลังกาย ก็มักจะชวนกันไป และก็เช่นเดียวกัน กินหมูกะทะ ชาบู หรือมื้อไหนๆ ก็นัดเจอกันบ่อยครั้ง แต่ทำไมเพื่อนบางคนกินเยอะแต่ผอม กินเท่าไหร่น้ำหนักก็ไม่ขึ้น เพื่อนบางคนกินน้อยแต่อ้วนง่าย น้ำหนักขึ้นรวดเร็ว

ความอ้วนไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณอาหาร รูปร่าง ไขมันที่สะสมขึ้นนั้น เกิดจากหลายปัจจัย

สรีระโครงสร้างร่างกายของแต่ละคนแตกต่างกัน

อัตราเมตาบอลิซึมพื้นฐาน หรือ Basal Metabolic Rate (BMR) คือ พลังงานที่ร่างกายใช้ในการทำงาน เช่น การหายใจ การไหลเวียนเลือด การทำงานของอวัยวะภายใน คนที่มี BMR สูง จะเผาผลาญพลังงานได้มากกว่าแม้ในขณะนอนหลับ

ปัจจัยที่กำหนด BMR ได้แก่

• มวลกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อเผาผลาญพลังงานมากกว่าไขมัน
• อายุ BMR จะลดลงเมื่ออายุมากขึ้น โดยเฉพาะหลังอายุ 30 ปี
• ผู้ชายมี BMR สูงกว่าผู้หญิง เนื่องจากสัดส่วนกล้ามเนื้อที่มากกว่า
• พันธุกรรม ยีนบางตัวมีผลโดยตรงต่อความเร็วของระบบเผาผลาญ

ฮอร์โมนความหิวและความอิ่มที่แตกต่างกัน

ร่างกายควบคุมความอยากอาหารผ่านฮอร์โมนหลายชนิด

• เลปติน (Leptin) ฮอร์โมนที่ผลิตจากเซลล์ไขมัน ทำหน้าที่ส่งสัญญาณความอิ่มไปยังสมอง บางคนที่มีภาวะดื้อต่อเลปติน (leptin resistance) สมองจะไม่รับรู้สัญญาณความอิ่ม ทำให้รู้สึกหิวตลอดเวลา แม้ร่างกายมีพลังงานสะสมเพียงพอ
• เกรลิน (Ghrelin) ฮอร์โมนความหิวที่หลั่งจากกระเพาะอาหาร บางคนมีระดับเกรลินสูงหรือไวต่อฮอร์โมนมากกว่าคนอื่น ทำให้รู้สึกหิวบ่อย และกินจุกจิกมากกว่า
• อินซูลิน (Insulin) มีบทบาทในการควบคุมระดับน้ำตาล และการสะสมไขมัน คนที่มีภาวะดื้อต่ออินซูลิน (insulin resistance) ร่างกายจะมีแนวโน้มสะสมไขมันได้ง่ายขึ้น แม้กินอาหารในปริมาณปกติ
• จุลินทรีย์ในลำไส้ (Gut Microbiome) ส่งผลต่อน้ำหนักตัว

สัดส่วนของแบคทีเรียในลำไส้ มีผลต่อการดูดซึมพลังงานจากอาหาร แม้จะกินอาหารชนิดเดียวกัน แต่การดูดซึมแคลอรีได้ไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับชนิดของจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหาร แบคทีเรียบางสายพันธุ์ กระตุ้นการสะสมไขมัน บางสายพันธุ์ก็ช่วยคุมการอักเสบ และไวต่ออินซูลิน

พลังงานที่ร่างกายเผาผลาญจากกิจกรรมประจำวันที่ไม่ใช่การออกกำลังกาย (NEAT : None Excercise Activity Thermogenesis) เช่น การขยับตัว การยืน การเดินไปมา หรือแม้แต่การพิมพ์งาน คนที่มี NEAT สูง จะขยับตัวบ่อยโดยไม่รู้ตัว ช่วยให้การเผาผลาญพลังงานได้มากกว่าคนที่ NEAT ต่ำ แม้จะนั่งทำงานเหมือนกันทั้งวันก็ตาม

ความเครียดเรื้อรังกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) กระตุ้นความอยากอาหารประเภทแป้ง และน้ำตาล มีแนวโน้มกระตุ้นการสะสมไขมันบริเวณหน้าท้อง

การนอนหลับไม่เพียงพอ ยังรบกวนสมดุลของเลปตินและเกรลิน ทำให้รู้สึกหิวมากขึ้น และควบคุมปริมาณอาหารได้ยากขึ้นในวันถัดไป

พันธุกรรมกับความเสี่ยงต่อภาวะน้ำหนักเกิน ยีนในร่างกายบางชนิด ก็ส่งผลต่อน้ำหนักตัวและการสะสมไขมัน เช่น ยีน FTO เชื่อมโยงกับความอยากอาหารและความเสี่ยงต่อโรคอ้วน อย่างไรก็ตาม พันธุกรรมเป็นเพียงปัจจัยหนึ่งเท่านั้น ไม่ได้ส่งผลกระทบมากเท่าพฤติกรรมการกินและไลฟ์สไตล์การใช้ชีวิต

การปรับอาหาร และการออกกำลังกายอย่างเหมาะสม แต่ยังควบคุมน้ำหนักได้ยาก ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อตรวจหาสาเหตุ เช่น ภาวะดื้ออินซูลิน ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ หรือภาวะดื้อเลปติน

ยาในกลุ่ม GLP-1 receptor agonist ใช้ในการรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และน้ำหนักเกิน ภายใต้การดูแลของแพทย์ในการควบคุมความอยากอาหาร และการหลั่งอินซูลิน

อย่างไรก็ตาม ยาในกลุ่มนี้มีข้อบ่งใช้ ผลข้างเคียง และข้อควรระวังเฉพาะบุคคล จำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนการใช้ทุกครั้ง ไม่ควรซื้อใช้เอง

• The Clover Clinic สาขาสยามสแควร์วัน
• The Clover Clinic สาขาThe Bright พระราม 2
• The Clover Clinic สาขาInt พระราม 3
• The Clover Clinic สาขาเซ็นทรัลลาดพร้าว
• The Clover Clinic สาขาพาซิโอพาร์ค กาญจนาภิเษก
• The Clover Clinic สาขาคริสตัลวีรันดา
• The Clover Clinic สาขาเซ็นทรัลบางนา
• The Clover Clinic สาขาIndex ชัยพฤกษ์